Ιστορία

1494 CASA MUTABILE -LEONARDO DA VINCI

Ζωγράφος, γλύπτης, αρχιτέκτονας, μουσικός, ανατόμος, μηχανολόγος , μηχανικός, φυσικός, φιλόσοφος και εφευρέτης – ένα ανήσυχο πνεύμα που είχε ασχοληθεί με όλο το φάσμα της επιστήμης και της τέχνης. Στα χειρόγραφά του έχουν βρεθεί ανακαλύψεις και εφευρέσεις που και για σήμερα μοιάζουν πρωτοπόρες. Ποιος άλλος από αυτόν θα μπορούσε να οραματιστεί ένα μεταφερόμενο προκατασκευασμένο σπίτι, ποιος άλλος, ο Leonardo da Vinci. Το 1494 μελέτησε σχεδίασε και κατασκεύασε τo Casa mutabile για τη Δούκισσα Issabella Sforza το πρώτο τεκμηριωμένο ιστορικά προκατασκευασμένο σπίτι από προκατασκευασμένα στοιχεία.

1833-1840 COLONIAL COTTAGES – H.JOHN MANNING

Το μεταφερόμενο σπίτι που κατασκεύασε ο Άγγλος αρχιτέκτονας H.Manning είναι το δεύτερο ιστορικά τεκμηριωμένο προκατασκευασμένο σπίτι. Το κατασκεύασε στο Λονδίνο και το έστειλε στο γιό του που ήταν μετανάστης στην Αυστραλία. Το εγχείρημα του Manning είχε τεράστια εμπορική απήχηση. Από το 1833 έως το 1840 σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε πληθώρα μοντέλων σε μεγάλη ποικιλία σχεδίων και μεγεθών σύμφωνα με την οικονομική δυνατότητα του κάθε πελάτη.
Ο σχεδιασμός ήταν απλός και κάθε σπίτι ήταν κατασκευασμένο από προκατασκευασμένες ξύλινες κολώνες και δοκάρια που μπορούσαν να συναρμολογηθούν στην οικοδομή από ανειδικεύτους εργάτες σε μικρό χρονικό διάστημα χωρίς κάρφωμα ή κόψιμο συνδέσμων. Το κάθε τμήμα ήταν μικρού βάρους και μπορούσε να μεταφερθεί από έναν άντρα ώστε να ξεπεραστούν οι δυσκολίες μεταφοράς σε αυτή την αχανή ήπειρο με τα μηδαμινά μεταφορικά μέσα. Ο H. Manning έλεγε χαρακτηριστικά ότι όποιος μπορεί να συναρμολογήσει ένα κρεβάτι με βίδες μπορεί να στήσει και ένα τέτοιο σπίτι.


1908-1940 SEARS CATALOG HOMES

Για περίπου 32 χρόνια η πρωτοπόρος Sears, Roebuck and Company του Σικάγο ήταν η πιο επιτυχημένη και επικερδής επιχείρηση προκατασκευασμένων σπιτιών στον κόσμο. Η Sears σχεδίασε και κατασκεύασε ανάμεσα στο 1908 και 1940 πάνω από 70.000 σπίτια. μέσα από τον ταχυδρομικό κατάλογο παραγγελίας ʺmodern homes ʺ. Ένας μικρός στρατός από εξειδικευμένους σχεδιαστές δημιούργησε 447 διαφορετικά σχέδια σπιτιών, που παρουσιάζονταν στον ετήσιο κατάλογο που υποσχόταν άμεση παράδοση ενός ολοκληρωμένου σπιτιού ως την τελευταία λεπτομέρεια. Τα μοντέλα ποίκιλαν από σπίτια με ένα μόνο δωμάτιο έως μεγάλα σπίτια πραγματικά συγκροτήματα. Ο πελάτης είχε την δυνατότητα πολλαπλών επιλογών αλλάζοντας τα υλικά ή το στάδιο παράδοσης όπου μπορούσε να πάρει το σπίτι του ακόμα, και επιπλωμένο, ή να παραλάβει το πακέτο των υλικών της Sears και ένα εγχειρίδιο συναρμολόγησης για να το κατασκευάσει μόνος του.
Η Sears κατασκεύαζε τα σπίτια της με ξύλινο σκελετό με την μέθοδο balloon framing ή αλλιώς ολόσωμο ξύλινο σκελετό . Δηλαδή ψηλούς ενιαίους ξύλινους ορθοστάτες που ορθώνονταν από τη βάση έως το ύψος της οροφής και δοκούς ξύλινου πατώματος που στηρίζονται στο ενδιάμεσο των ορθοστατών. Η Sears ήταν από τους πρωτοπόρους της ξηράς δόμησης, χρησιμοποίησε πρώτη τα ασφαλτικά κεραμίδια και εισήγαγε την κεντρική θέρμανση για χρήση κατοικίας.
Σήμερα, σε ορισμένες κοινότητες των Ηνωμένων Πολιτειών συναντάμε χαρακτηριστικές συστάδες των σπιτιών αυτών δείγματα μιας άλλης εποχής, ως ανεπίσημοι ιστορικοί χώροι, αν και στην συντριπτική τους πλειοψηφία, εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται ως ιδιωτικές κατοικίες.

1911-1917 AMERICAN READY-CUT SYSTEM - FRANK LLOYD WRIGHT

Τρία χρόνια μόλις μετά την καινοτομία της Sears ο Frank Lloyd Wright σχεδίασε έναν διαφορετικό τύπο προκατασκευασμένου σπιτιού γνωστού ως American Ready-Cut System στο οποίο τα πάντα ήταν προκατασκευασμένα από το εργοστάσιο και σε συγκεκριμένες διαστάσεις. Είναι ένας από τους πρώτους αρχιτέκτονες που μελέτησε τη προκατασκευή και ανέπτυξε μεθόδους ώστε να εξασφαλίσει χαμηλό κόστος και γρήγορη συναρμογή. Συνεργάστηκε με τη Richards Company από το Milwaukee από το 1911 έως το 1917. Περίγραψε σε περισσότερα από 900 σχέδια ένα σύστημα κατασκευής και μια σειρά κατοικιών όπου οι δοκοί, οι στέγες, οι επενδύσεις, τα παράθυρα και γενικά όλα τα τμήματα του σπιτιού ήταν προετοιμασμένα από το εργοστάσιο σε τυποποιημένες διαστάσεις ώστε να μειώσει το χρόνο στην οικοδομή. Τα σχέδια των σπιτιών που ανέπτυξε είχαν όλα ένα διαφορετικό αναγνωρίσιμο στυλ που καθιέρωσε και ανάπτυξε ο Wright. Παρά την εκστρατεία marketing και τα πρωτοπόρα σχέδιά του η προσπάθεια δεν καρποφόρησε, ίσως γιατί ήταν μπροστά από την εποχή του. Η συλλογή των σχεδίων του φυλάσσεται έως σήμερα στο Frank Lloyd Wright Foundation.

1919 JAGHAUS – WENZEL HARTL

Το 1910 ο θρυλικός Wenzel Hartl κατασκεύασε το πρώτο προκατασκευασμένο σπίτι στην Αυστρία. Το κυνηγόσπιτο (jaghaus) παρουσιάστηκε στον Κάιζερ Franz Josef ο οποίος ενθουσιάστηκε και παροτρύνε τον Hartl να το εκμεταλλευτεί εμπορικά.

1922 -1923 BAUKASTEN – WALTER GROPIUS & ADOLF MEYER

Ο δαιμόνιος αρχιτέκτονας Walter Gropius που ίδρυσε την σχολή του Bauhaus στη Βαϊμάρη και σφράγισε με το στυλ του τον περασμένο αιώνα και επηρεάζει μέχρι σήμερα την αρχιτεκτονική δε θα μπορούσε να μην ασχοληθεί και με την προκατασκευή. Από τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας της Bauhaus ο Gropius συνεργάστηκε με τον Adolf Meyer και ανέπτυξε ένα σύστημα που το ονόμασε
Baukasten (building blocks) πρωτότυπα δομικά στοιχεία που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως μεταβλητά κιτ για πολλαπλές συνθέσεις διαφορετικών κτηρίων.
Ο Mayer περίγραψε το σύστημα ως ένα σύνολο οικοδομικών παιχνιδιών που μπορούσαν να συναρμολογηθούν με διαφορετικό τρόπο κάθε φορά ανάλογα με τις ανάγκες και τις επιθυμίες του κάθε ιδιοκτήτη.

Αν και ποτέ δεν εφαρμόστηκαν αυτά τα σχέδια χρησίμευσαν ως βάση για τη μετέπειτα εξέλιξη της προκατασκευής από πάρα πολλές βιομηχανίες.

1929 EINSTEIN'S HOUSE- KONRAD WACHSMAN

O Konrad Wachsmann ήταν εβραϊκής καταγωγής και γεννήθηκε στις 16 Μαΐου το 1901 στη Φρανκφούρτη . Μετά τη μαθητεία του ως ξυλουργός σπούδασε από το 1920 έως 1924 στο Βερολίνο, στη σχολή τεχνών και χειροτεχνίας στη Δρέσδη στην Ακαδημία Τεχνών. Μετά από αυτό ήταν μαθητευόμενος στο Γερμανό αρχιτέκτονα Hans Poelzig στο Βερολίνο και στο Πότσνταμ, ο οποίος ήταν ένας από τους κυριότερους εκπροσώπους της εξπρεσιονιστής αρχιτεκτονικής στη Γερμανία. Από το 1926 ο Wachsmann ήταν επικεφαλής αρχιτέκτονας της εταιρείας Christoph & Unmack AG Niesky, στην Κάτω Σιλεσία.

Την άνοιξη του 1929, άκουσε ότι ο Αϊνστάιν ενδιαφερόταν να κατασκευάσει ένα ξύλινο σπίτι. Έτσι, πήγε στο Βερολίνο και επισκέφθηκε τον Αϊνστάιν στην οδό Haberland Strasse 5, και προσφέρθηκε να χτίσει το σπίτι για αυτόν. Μετά από πολλές συζητήσεις με τον Αϊνστάιν και διάφορες προτάσεις για την κατασκευή ο Wachsmann έλάβε την εντολή για την κατασκευή του σπιτιού. Ταυτοχρόνως εγκατέλειψε την εταιρεία Christoph & Unmack και στη συνέχεια εργάστηκε ως ελεύθερος επαγγελματίας αρχιτέκτονας. Αϊνστάιν και Wachsmann ήταν πολύ καλοί φίλοι από την αρχή και αργότερα ο Wachsmann ήταν πάντα ευπρόσδεκτος επισκέπτης στο σπίτι του Αϊνστάιν στο Caputh.
Το σπίτι χτίστηκε κυρίως από πεύκο Όρεγκον και ερυθρελάτη. Για την καλύτερη μόνωση μεταξύ εξωτερικών τοίχων έχουν χρησιμοποιηθεί διαφορετικά υλικά, όπως για παράδειγμα ένα στρώμα τύρφης και μερικά εκατοστά κενού χώρο με αέρα. Για να μοιάζει όσο γίνεται με ξύλινο σπίτι (blockhaus) η εξωτερική επένδυση έγινε από οριζόντιες σανίδες. Φωτίστηκε από μεγάλα Γαλλικά παράθυρα με λευκά παραθυρόφυλλα και στη στέγη τοποθετήθηκαν κεραμίδια. Πριν από την τελική κατασκευή στο Caputh το σπίτι χτίστηκε σε δοκιμαστική ξύλινη βάση στο κτίριο της εταιρείας Christoph & Unmack AG Niesky. Το σπίτι ανακαινίστηκε από τον ίδιο το Wachsmann το 1979 στην επέτειο των 100 χρόνων από τη γέννηση του Αϊνστάιν και παραμένει αναλλοίωτο στο χρόνο μέχρι σήμερα.

1931-1942 COOPER HOUSES WALTER CROPIUS & ASSOCIATES

Λόγω της κρίσης της στέγης στη Γερμανία κατά τη δεκαετία του 1920, η Eberswalde εταιρεία του Aron Hirsch ενός από τους σημαντικότερους παγκόσμιους έμπορους στον τομέα του χαλκού και ορειχάλκου, άρχισε να ενδιαφέρεται για τη μαζική παραγωγή κατοικιών. Απέκτησε δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για ένα σύστημα που ανέπτυξαν οι αρχιτέκτονες Friedrich Forster και Robert Krafft το οποίο αποτελούνταν από ξύλινο σκελετό και επενδύσεις ορειχάλκου εξωτερικά διακοσμημένου με περίτεχνα σχέδια. Το 1931 στην αποικιακή έκθεση του Παρισιού η Eberswalde πήρε το πρώτο βραβείο με τα έξι σπίτια που παρουσίασε. Το 1932 ο Walter Gropius προσελήφθη να επανασχεδιάσει τα μοντέλα και να προσελκύσει επενδυτές. Ο Gropius οραματίστηκε μεγάλα έργα στέγασης και άλλαξε ριζικά την εμφάνιση των σπιτιών αλλά τον επόμενο χρόνο η εταιρεία χρεοκόπησε και έληξε η συνεργασία με τον Gropius. Ο γαμπρός του Aron Hirsch, When Réne Schwarz επανίδρυσε την εταιρεία το 1933 και ξεκίνησε μια νέα προσπάθεια. Λόγω της ανόδου του εθνικού σοσιαλιστικού κόμματος του Χίτλερ στη Γερμανία μια νέα αγορά κατοικιών είχε προκύψει. Εβραίοι που ωθούνταν να μεταναστεύσουν στην Παλαιστίνη χρειαζόντουσαν νέες κατοικίες. Η εταιρεία άνοιξε υποκατάστημα στη Χάιφα και όλα έδειχναν μια νέα ανάκαμψη. Η Γερμανία, όμως, άρχισε να εξοπλίζεται, ο χάλυβας και ο χαλκός έγιναν δυσεύρετα και πολύτιμα υλικά, τα σπίτια άξιζαν περισσότερο ως υλικό και πολοί ιδιοκτήτες προτίμησαν να τα διαλύσουν. Όσα έχουν μείνει θυμίζουν αμυδρά το όνειρο του Gropius για λευκές μοντέρνες πόλεις, αντιθέτως είναι ολόμαυρα και έχουν γίνει ζωντανά μνημεία των διωγμών και της εξόντωσης των Εβραιών.

1941-1952 PACKAGED HOUSE KONRAD WACHSMAN & WALTER GROPIUS

Μπορεί να μην έκαναν μια επανάσταση ο Konrad Wachsman και ο Walter Gropius με τον νέο σύστημα συσκευασμένο σπίτι (packaged house) ή αλλιώς γνωστό ως General Panel System αλλά έφτασαν στο ζενίθ το σύστημα των πανέλων με ξύλινο σκελετό .
Φεύγοντας αδέκαρος από τη Γερμανία ο Wachsman το 1941 έφτασε στο σπίτι του Gropius στο Lincoln της Μασαχουσέτης. O Gropius ήταν παλιός του φίλος και δίδασκε ήδη αρχιτεκτονική στο Χάρβαρντ. Ο Wachsman πρότεινε στον Gropius να σχεδιάσουν ένα καινούργιο βιομηχανοποιημένο σύστημα προκατασκευής που το ονόμασαν συσκευασμένο σπίτι (packaged house) .Ο Gropius βοήθησε τον Wachsman οικονομικά και πνευματικά καθοδηγώντας τον και εξασφαλίζοντας το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το 1942. Ο Wachsman είχε είδη τα πρώτα σχέδια έτοιμα από την εξορία του στο Παρίσι και πέρασε τις πρώτες ημέρες του στην Αμερική αλλάζοντας τις διαστάσεις από μέτρα σε ίντσες και βελτιώνοντας τα ώστε να γίνουν εμπορικά βιώσιμα στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το σύστημα αποτελούνταν από πανέλα πλάτους 40 έως 120 εκατοστών που συνδέονταν μεταξύ τους με συνδέσμους σχήματος Χ κάτι που θεωρήθηκε εμπορικά αξιοσημείωτο ώστε να πάρουν το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Μετά το 1942 ο Wachsman και ο Gropius χώρισαν φιλικά και ο Wachsman συνέχισε για την εξεύρεση επενδυτών. Το πρώτο σπίτι στήθηκε στο Somerville της Μασαχουσέτη, το 1943. Αλλά μόλις το 1946 ο Wachsman κατόρθωσε να κερδίσει την αξιοπιστία των επενδυτών της εταιρείας Celotex της Burbank από την Καλιφόρνια. Η εταιρεία κατάρτησε ένα μεγαλόπνοο σχέδιο για 8.500 σπίτια ετησίως που θα κατασκευάζονταν στο πρώην εργοστάσιο κινητήρων αεροσκαφών της Καλιφόρνιας. Αμέσως μετά τον πόλεμο όλα έδειχνα ελπιδοφόρα και υπήρχε μεγάλη ζήτηση για νέες κατοικίες. Αλλά το 1952 η εταιρεία κήρυξε πτώχευση και μια ακόμα προσπάθεια στην ιστορία των προκατασκευασμένων έληξε άδοξα.